عوارض بعد از عمل سرطان سینه موضوعی است که بسیاری از بانوان پس از درمان با آن روبهرو میشوند و آگاهی از آنها میتواند روند بهبودی را قابلپیشبینیتر و کماسترستر کند. جراحی سینه همراه با تغییراتی در بافت، اعصاب و سیستم لنفاوی انجام میشود. همین تغییرات زمینه عوارضی را ایجاد میکنند که برخی کوتاهمدت و برخی بلندمدت هستند. شناخت این موارد کمک میکند بیمار با آرامش بیشتری دوره نقاهت را پشت سر بگذارد و در زمان مناسب برای کنترل علائم به متخصص مراجعه کند.
آیا بعد از عمل سرطان سینه دچار عوارض میشوید؟
بله، تقریباً تمام افرادی که جراحی سرطان سینه انجام میدهند در طول مسیر بهبودی با درجاتی از عوارض روبهرو میشوند. البته شدت و نوع عوارض برای همه یکسان نیست و عوامل مختلفی مثل نوع جراحی، وضعیت عمومی بدن، وجود درنها، سابقه بیماریهای همراه و نوع درمانهای کمکی (رادیوتراپی یا شیمیدرمانی سرطان سینه) روی آن اثر میگذارند. بسیاری از این عوارض قابلکنترل هستند و با مراقبت صحیح سریعتر برطرف میشوند.
آیا عوارض بعد از عمل سرطان سینه طبیعی است؟
بخش عمدهای از این عوارض طبیعی است و بخشی از روند طبیعی ترمیم بافتها محسوب میشود. جراحی سینه شامل برش، برداشت بافت و گاهی برداشت غدد لنفاوی زیر بغل است؛ ازاینرو بدن به زمان نیاز دارد تا خود را بازسازی کند. برخی مشکلات مثل درد، تورم و محدودیت حرکت شانه معمولاً موقتیاند. اما برخی دیگر مثل لنفادم یا طنابزدگی اگر زود مدیریت نشوند ممکن است مدتها باقی بمانند. مهم این است که فرد بداند کدام علائم طبیعیاند و کدام نیاز به درمان فوری دارند.
عوارض بعد از عمل سرطان سینه چه هستند؟
در ادامه تمام عوارض مهم و شناختهشده این جراحی و حتی لامپکتومی را به ترتیب آوردهایم:
سروما
سروما تجمع مایع شفاف در فضای خالیای است که بعد از جراحی در بافت سینه یا زیر بغل ایجاد میشود. بدن هنگام ترمیم بهطور طبیعی مقداری مایع تولید میکند، اما گاهی مقدار آن زیاد میشود و حالتی شبیه یک بادکنک نرم به وجود میآورد. این حالت معمولاً دردناک نیست اما احساس فشار ایجاد میکند. سروماهای کوچک خودبهخود جذب میشوند؛ اما اگر بزرگ باشند، پرستار یا پزشک با یک سوزن ساده آن را تخلیه میکند. گاهی برای جلوگیری از تجمع دوباره، درن مخصوص سروما گذاشته میشود. اگر سروما درمان نشود، ممکن است ظاهر سینه را تحت تأثیر قرار دهد یا خطر عفونت را زیاد کند، بنابراین بیتوجهی به آن کار درستی نیست.
هماتوم
هماتوم درواقع جمع شدن خون زیر پوست است و به دلیل خونریزی پس از عمل ایجاد میشود. حالت کبودیهای بزرگ و دردناک یا تورم ناگهانی معمولاً نشانه آن است. هماتومهای کوچک نیازی به اقدام خاصی ندارند و بدن آنها را جذب میکند، اما اگر حجم خون جمعشده زیاد باشد، جراح مجبور میشود برای تخلیه وارد عمل شود. چون خون باقیمانده میتواند محیط مناسبی برای رشد باکتریها بسازد، محل جراحی باید از نظر علائم عفونت تحت نظر باشد.
لنفادم
یکی از شناختهشدهترین و مهمترین عوارض جراحی سرطان سینه، لنفادم است که به معنای تورم بازو، سینه یا پهلو بهدلیل اختلال در جریان مایع لنف است. وقتی غدد لنفاوی زیر بغل برداشته میشوند، مسیر طبیعی خروج لنف دچار مشکل میشود و مایع در بافتها گیر میافتد. لنفادم در مراحل اولیه بهتر درمان میشود، بنابراین مراجعه سریع بسیار مهم است. در این صورت دکتر میتواند ورزشهای مناسب، ماساژ لنفاوی و روشهای حفاظتی را آموزش دهد. احتمال لنفادم در افرادی که فقط بیوپسی گره لنفاوی نگهبان انجام دادهاند بسیار کمتر است، اما صفر نیست.
سندرم شبکه زیر بغل
در حدود ۱۰٪ از بیماران پس از جراحی زیر بغل، ساختاری شبیه یک طناب سفت و دردناک زیر بغل ایجاد میشود که گاهی تا پایین بازو میرود. این حالت حرکت بازو را محدود میکند و باعث احساس کشیدگی دردناک میشود. درمان آن معمولاً توسط فیزیوتراپیست یا درمانگر لنفادم انجام میشود و شامل حرکات کششی، ماساژ و گاهی لیزر کمتوان است. این مشکل ارتباطی با لنفادم ندارد و باعث افزایش خطر آن هم نمیشود، اما اگر درمان نشود میتواند برای مدت طولانی حرکت بازو را مختل کند.
محدودیت دامنه حرکتی شانه
قرار دادن درنها و توصیه به عدم بالا بردن دستها تا بالای ۹۰ درجه در روزهای اول، باعث میشود بعضی افراد دچار خشکی مفصل و محدودیت حرکت شوند. اگر برنامه تمرینات بازو که معمولاً بیمار پس از عمل دریافت میکند جدی گرفته نشود، این محدودیت بیشتر میشود. با تمرینات منظم و مراجعه به فیزیوتراپی، حرکت شانه بهتدریج به حالت قبل برمیگردد. این عارضه یکی از رایجترین مشکلات کوتاهمدت است اما با همکاری بیمار کاملاً قابلبرطرف شدن است.
درد عصبی یا بیحسی
در حین برداشتن غدد لنفاوی، برخی اعصاب حسی ناچاراً بریده میشوند؛ به همین دلیل بیحسی در پشت بازو یا زیر بغل کاملاً رایج است. این بیحسی ممکن است ماهها طول بکشد و گاهی هم دائمی میشود. در کنار بیحسی، دردهای تیرکشنده، سوزشی یا خنجری نیز ممکن است تجربه شود که نشاندهنده درد نوروپاتیک (درد ناشی از آسیب عصب) است. بسیاری از این دردها با گذشت زمان کاهش مییابند، اما اگر شدید باشند باید توسط متخصص درد یا جراح بررسی شوند. مراقبت از نواحی بیحس بسیار مهم است زیرا فرد متوجه آسیب یا سوختگی نمیشود.
عفونت
هر جراحی خطر عفونت دارد. قرمزی، افزایش حرارت، ترشحات غیرعادی، بوی بد زخم یا تب از علائم هشداردهنده هستند. افراد سیگاری، بیماران دیابتی، افراد چاق یا سالمندان بیش از دیگران در معرض این مشکلاند. درمان عفونت بسته به شدت آن میتواند شامل آنتیبیوتیک، تخلیه مایع یا مراقبت دقیق از زخم باشد. بیتوجهی به عفونت میتواند منجر به مشکلات شدیدتر شود.
نکروز بافت
نکروز به معنای مرگ بخشی از بافت است و زمانی رخ میدهد که خونرسانی به پوست یا لایههای زیرین آن کاهش یابد. در برخی جراحیها، بهویژه ماستکتومی، اگر فلپ پوستی بیش از حد نازک باشد یا جریان خون تحتتأثیر قرار بگیرد، سلولهای آن ناحیه اکسیژن کافی دریافت نمیکنند و بافت شروع به تخریب میکند. ظاهر نکروز معمولاً به صورت دلمهای سفت و تیره دیده میشود. گاهی این بافت مرده باید برداشته شود تا امکان ترمیم لایههای سالم فراهم شود.
افرادی که سیگار میکشند بیشتر در معرض نکروز هستند، زیرا نیکوتین مستقیماً جریان خون را کاهش میدهد. نوع دیگری از این عارضه، نکروز چربی است؛ در این حالت بخشی از بافت چربی داخل پستان پس از جراحی دچار آسیب میشود و بدن آن را مانند یک جسم بیگانه دفع میکند. تودهای سفت یا یک کیست روغنی ایجاد میشود. این وضعیت معمولاً خطرناک نیست و در بسیاری موارد بدون درمان خاص از بین میرود، اما ممکن است شبیه توده سرطانی حس شود و برای اطمینان نیاز به تصویربرداری داشته باشد.
درد
درد بعد از عمل امری طبیعی است، اما شدت آن میان افراد متفاوت است. بیشتر بیماران طی چند هفته اول بهترین دوره بهبود را تجربه میکنند و دردشان کاهش مییابد. بااینحال برخی دیگر درد طولانیمدتتری دارند که بهخصوص در ناحیه زیر بغل، قفسه سینه یا بازو احساس میشود.
بخش قابل توجهی از این دردها ناشی از آسیب اعصاب حسی است که در جریان جراحی اتفاق میافتد. یک نوع خاص از این درد، درد نوروپاتیک است؛ در این حالت فرد دردی به شکل تیرکشیدن، سوزش، داغی یا خنجری توصیف میکند. دلیل دقیق اینکه چرا برخی افراد این درد را تجربه میکنند و برخی نه، کاملاً مشخص نیست، اما احتمالاً ترکیبی از ژنتیک، نوع جراحی و نحوه واکنش سیستم عصبی است.
در کنار اینها، پدیدهای به نام درد خیالی نوک سینه هم گزارش میشود؛ علیرغم اینکه نوک سینه در ماستکتومی برداشته شده، مغز همچنان سیگنالهایی تولید میکند که فرد احساس میکند ناحیهای وجود دارد و درد دارد. این پدیده مشابه درد دست یا پای قطعشده است.
عدم تعادل وزن پس از ماستکتومی
برداشتن یک سینه خصوصاً اگر سینه بزرگ باشد، میتواند تعادل طبیعی بدن را تغییر دهد. وزن بدن در حالت معمول بین دو سمت توزیع میشود و حتی اختلاف کم هم میتواند به مرور روی ستون فقرات، گردن و شانه فشار وارد کند.
این عدم تعادل گاهی سبب درد در ناحیه شانه، گردن یا پشت میشود. فیزیوتراپی برای اصلاح وضعیت بدن و استفاده از پروتزهای سبک و مناسب معمولاً مشکل را برطرف میکند. برخی افراد تنها پس از چند هفته به حالت طبیعی برمیگردند، درحالیکه دیگران نیاز به تمرینات طولانیمدتتر دارند.
مسائل مربوط به زیبایی
تغییرات ظاهری یکی از مهمترین نگرانیها پس از جراحی برای افراد مبتلا به سرطان سینه است. در جراحی حفظ سینه، معمولاً ظاهر سینه تا حد خوبی حفظ میشود، اما برخی افراد احساس میکنند شکل، اندازه یا ارتفاع آن با طرف مقابل متفاوت است.
گاهی پس از برداشت بخشی از بافت، فرورفتگی یا برآمدگی ایجاد میشود. در این حالت، استفاده از پروتزهای جزئی سینه زیر لباس میتواند ظاهر را طبیعیتر کند. اگر عدم تقارن شدید باشد، امکان استفاده از روشهای بازسازی اصلاحی وجود دارد.
در ماستکتومی کامل، برخی زنان در انتهای محل برش بهویژه در بخش نزدیک به پشت وجود یک برجستگی چربی مشاهده میکنند. این حالت معمولاً طبیعی است و بهدلیل نمایانشدن چربیهای زیرپوستی پس از برداشتن بافت سینه ایجاد میشود. اگر ظاهر آن آزاردهنده باشد، میتوان از جراح درخواست بررسی دقیقتر کرد تا مشخص شود آیا نیاز به اصلاح دارد یا خیر.
سخن آخر
جراحی سرطان سینه مرحلهای مهم در مسیر درمان است و عوارض پس از آن بخشی از روند طبیعی بهبود محسوب میشود. هرچند فهرست عوارض طولانی به نظر میرسد، اما بسیاری از آنها قابلمدیریتاند و با مراقبت صحیح میتوان دوره نقاهت را با کمترین مشکل پشت سر گذاشت. آگاهی، بهترین ابزار برای مقابله با نگرانی است. وقتی فرد میداند چه چیزی طبیعی است و چه چیزی نیازمند مراجعه فوری، احساس کنترل بیشتری نسبت به بدن و روند درمان خود خواهد داشت.
مهمترین نکته این است که هیچ کدام از عوارض بعد از عمل سرطان سینه را دستکم نگیریم؛ زیرا درمان زودهنگام همیشه نتیجه بهتری دارد. جراحی پایان ماجرا نیست، بلکه آغاز بازگشت بدن به تعادل و سلامت است و همراهی پزشک، پرستار و درمانگر در این مسیر ارزش بالایی دارد.
در ادامه مسیر، هر تغییری که در ظاهر سینه، حرکت بازو، احساس درد یا کیفیت پوست ایجاد شود، باید با تیم درمانی در میان گذاشته شود تا بهترین تصمیم در زمان مناسب گرفته شود. همین آگاهی و همکاری مشترک، مسیر بهبودی را سریعتر و مطمئنتر میکند.
